Orkide Bakımı Nasıl Yapılır?

Zarafetin ve asilliğin simgesi olan Orkide (özellikle Phalaenopsis türü), narin görünümünün aksine doğru koşullar sağlandığında oldukça dayanıklı ve uzun ömürlü bir bitkidir. Doğal ortamında ağaç gövdelerine tutunarak yaşayan bu epifit bitki, klasik saksı bitkilerinden farklı olarak köklerinin de ışık almasına ihtiyaç duyar. Orkide bakımında en önemli kural, onun hava akımını seven kök yapısını korumak, şeffaf saksı kullanmak ve sulama zamanlamasını takvime göre değil, kök rengine göre ayarlamaktır.

Orkide Bakımında Dikkat Edilmesi Gerekenler:

• Orkide köklerinin fotosentez yapabilmesi için şeffaf saksı kullanımı şarttır.
• Doğrudan öğle güneşi yaprakları yakar; tül perde arkasından gelen filtrelenmiş ışık en idealidir.
• Klasik bahçe toprağı orkideyi öldürür; mutlaka ağaç kabuklarından oluşan özel orkide toprağı kullanılmalıdır.
• Kök rengi grileştiğinde sulama yapılmalı, kökler yeşilse su verilmemelidir.
• Saksı tabağında kesinlikle su bırakılmamalıdır; bu durum kök çürümesinin bir numaralı sebebidir.
• Yaprakların ve çiçeklerin üzerine su püskürtülmesi mantar hastalıklarına yol açabilir, nemlendirme dolaylı yoldan yapılmalıdır.
• Orkide hava akımını sever ancak sert rüzgardan veya cereyandan korunmalıdır.
• Çiçeklenme döneminde yerinin değiştirilmesinden hoşlanmaz, tomurcuklarını dökebilir.

Adım Adım Orkide Bakımı Püf Noktaları

Orkide bakımı, bitkinin kök sistemini anlamaktan geçer. Pek çok kişi orkideyi aşırı ilgi ve fazla su vererek kaybetmektedir. Oysa orkide, kökleri kuruyup grileşene kadar suya ihtiyaç duymaz. Temel bakım rutini; doğru ışık konumlandırması, "daldırma yöntemi" ile sulama ve köklerin hava almasını sağlamak üzerine kuruludur. Orkidenin sağlıklı olduğunun en büyük işareti, sert, diri ve koyu yeşil yaprakları ile gümüşi-yeşil parlak kökleridir.

Bitkinin sağlıklı gelişimi için dikkat edilmesi gereken en temel püf noktası, saksı harcının geçirgenliğidir. Sıkışmış ve hava almayan harçlar kökleri boğar. Ayrıca orkide nemli ortamları sever ancak yaprak aralarında su birikmesinden nefret eder. Bu yüzden sulama yaparken yaprak rozetine su kaçırmamaya özen gösterilmelidir. Sabırlı bir bakımla, orkideniz yılda 2-3 kez çiçek açarak evinize büyüleyici bir hava katabilir.

İşte adım adım Orkide Bakımı:

• Öncelikle şeffaf saksıdan kökler kontrol edilir. Kökler gümüşi gri renkteyse sulama zamanı gelmiştir.
• Sulama için en iyi yöntem, saksıyı oda sıcaklığındaki su dolu bir kaba daldırıp 15-20 dakika bekletmektir.
• Sudan çıkarılan saksının suyu tamamen süzüldükten sonra yerine konulur.
• Yaprakların tozu nemli bir bezle silinerek gözeneklerin açılması sağlanır.
• Orkidenin bulunduğu ortamda nem oranı düşükse, saksı tabağının altına çakıl taşları ve su konularak (saksı suya değmeyecek şekilde) nem sağlanır.
• Kuruyan çiçek dalları (sapları) tamamen kahverengiye dönmeden kesilmemelidir.
• Ayda bir kez, sulama suyuna orkide besini eklenerek bitki desteklenir.
• Köklerde çürüme veya yumuşama varsa steril bir makasla temizlenip tarçın serpilerek dezenfekte edilir.

Orkidenin Işık İhtiyacı

Orkide, ışığı seven ancak doğrudan temastan kaçınan bir bitkidir. Işık yetersizliği, orkidenin çiçek açmamasının en yaygın nedenidir. İdeal konumu, sabah veya akşam güneşini alan, ancak yakıcı öğle güneşinden korunan pencere önleridir.

Eğer orkidenizin yaprakları çok koyu yeşilse bu yetersiz ışık aldığını, sarımsı veya kızarık bir ton almışsa çok fazla ışığa maruz kaldığını gösterir. İdeal yaprak rengi "çimen yeşili" tonlarındadır. Bitkinin formunun bozulmaması için ışık kaynağına doğru eğilim gösterdiğinde saksıyı nazikçe çevirmek faydalı olacaktır.

Orkide Nasıl Sulanmalıdır?

Orkide sulamasında "haftada 1" veya "3 günde 1" gibi kesin kurallar yoktur. Sulama sıklığı evin sıcaklığına ve nemine göre değişir.

• Yaz aylarında: Genellikle 4-7 günde bir kontrol edilmelidir.
• Kış aylarında: Bu süre 10-14 güne kadar uzayabilir.

En güvenilir yöntem kök rengi kontrolüdür. Kökler yeşilse bitki neme doymuştur, su vermeyin. Kökler gri veya beyazımsı bir renk almışsa bitki susamıştır. Sulama suyunun kireçsiz, dinlendirilmiş ve oda sıcaklığında olması hayati önem taşır.

İşte Orkidenizi sularken bilmeniz gerekenler: 

• Kök rengi gümüşe döndüğünde sulama yapılır
• Haftada bir sulama çoğu ortam için yeterlidir
• Saksı tabağında kesinlikle su bırakılmamalıdır
• Sulama sabah saatlerinde yapılmalıdır
• Kireçsiz ve dinlendirilmiş su tercih edilmelidir
• Yaprak göbeklerine su kaçmamasına dikkat edilmelidir
• Yazın sulama aralığı kısaltılabilir
• Kışın sulama sıklığı azaltılmalıdır

Orkidenin Toprağı Nasıl Olmalıdır?

Orkide toprağı sıradan saksı toprağı olmamalıdır. Orkideler doğada ağaç gövdelerine tutunarak yaşadığı için kökleri hava alacak, suyu tutmayacak özel bir karışıma ihtiyaç duyar. Bu nedenle orkide toprağı; çam kabuğu, hindistan cevizi lifi, perlit ve az miktarda kömür parçalarından oluşmalıdır. Bu yapı, köklerin çürümesini önler ve suyun hızlı süzülmesini sağlar. 

Toprak sürekli ıslak kalmamalı, sulamadan sonra kısa sürede nemini kaybedebilmelidir. Ayrıca kullanılan karışım zamanla parçalandığı için her 1,5–2 yılda bir mutlaka yenilenmelidir. 

Orkide için ideal toprak, hem kökleri destekleyen hem de hava dolaşımını kesmeyen gevşek ve gözenekli bir yapıya sahip olmalıdır. Bu karışım, suyun hızla akıp gitmesini sağlarken köklerin ihtiyaç duyduğu nemi de tutar. Sıkışmış, tortulaşmış veya çamurlaşmış harçlar köklerin çürümesine neden olur. 

Hazır satılan kaliteli "Orkide Toprağı" karışımları en güvenli tercihtir.

Orkidenin Nasıl Budanmalıdır?

Orkide budaması, bitkinin yeniden çiçek açmasını teşvik eden en önemli bakım adımlarından biridir. Çiçekler döküldükten sonra yapılan doğru budama, orkidenin enerjisini sağlıklı sürgünlere yönlendirmesini sağlar. Budama öncesinde mutlaka temiz ve steril bir makas kullanılmalı, aksi halde bakteri ve mantar hastalıkları köklere kadar ilerleyebilir. Sararmış, kurumuş ya da yumuşamış dallar bitkiden uzaklaştırılmalıdır. Canlı ve yeşil görünen çiçek sapları ise tamamen kesilmemeli, göz adı verilen boğumların üzerinden budanmalıdır. Bu yöntem, aynı daldan tekrar çiçeklenme ihtimalini artırır. Budama sonrasında orkideyi birkaç gün sulamamak, kesim yerlerinin daha hızlı iyileşmesini sağlar ve çürüme riskini azaltır.

İşte adım adım Orkide Budama İşlemi: 

1. Çiçekler tamamen döküldükten sonra budama yapılmalıdır.
2. Steril ve keskin makas kullanılması gerekir.
3. İlk önce kurumuş ve sararan dallar tamamen alınır.
4. Yeşil dallar ikinci veya üçüncü boğumdan kesilir.
5. Kesim sonrası birkaç gün sulama yapılmamalıdır.
6. Budama sabah saatlerinde gerçekleştirilmelidir.
7. Zayıf yapraklar temizlenerek bitki rahatlatılır.

Orkide Yaprakları Neden Sararır ve Solar?

Orkide yapraklarındaki sararma, bitkinin size gönderdiği bir yardım çağrısıdır. Doğal yaşlanma süreci haricinde (en alttaki yaşlı yaprağın sararıp düşmesi normaldir), ani sararmalar genellikle bakım hatalarından kaynaklanır.

Orkide yapraklarında sararma ve solmanın başlıca nedenleri şunlardır:

• Aşırı Sulama
• Doğrudan Güneş Işığı
• Mantar Hastalıkları
• Aşırı Gübreleme
• Ani Sıcaklık Değişimleri

Solan Orkide Nasıl Canlandırılır? En İyi Öneriler

Solgun, yaprakları buruşmuş (fil kulağı görünümü) bir orkideyi kurtarmak mümkündür. Öncelikle sorunun kaynağı tespit edilmelidir. Eğer yapraklar yumuşak ve buruşuksa, bitki ya çok susuz kalmıştır ya da kökleri çürüdüğü için su alamıyordur.

Orkideyi canlandırmak için aşağıdaki yöntemler uygulanmalıdır:

• Bitki saksıdan çıkarılır ve kökler nazikçe temizlenir.
• İçi boşalmış, kahverengi veya vıcık vıcık olmuş çürük kökler steril bir makasla kesilir.
• Sağlam (sert ve sarı/yeşil) kökler bırakılır. Kesilen yerlere enfeksiyonu önlemek için toz tarçın serpilir.
• Yeni ve temiz bir orkide harcı ile sterilize edilmiş saksıya dikilir.
• Kökleri çok az kalmışsa, bitkiyi şeffaf bir poşet içine alarak nemli bir ortam yaratmak (sera etkisi) iyileşmeyi hızlandırır.
• Bir süre gübre verilmez, sadece nem dengesi korunur.

Orkide Nasıl Çoğaltılır? (Keiki Yöntemi)

Orkideler genellikle tohumla değil, "Keiki" adı verilen yavru bitkicikler yoluyla ev ortamında çoğaltılır. Keiki, çiçek sapı üzerindeki boğumlardan çıkan minik yapraklı ve köklü yavru orkidedir.

Orkide Çoğaltma Adımları:

• Çiçek sapında oluşan yavru orkidenin (Keiki) köklenmesi beklenir.
• Yavrunun kökleri en az 3-5 cm uzunluğa ulaştığında ve en az 2-3 yaprağı olduğunda ayırma zamanı gelmiştir.
• Keiki, ana gövdeden bağlantı noktası kesilerek nazikçe ayrılır.
• Yavru orkide, boyutuna uygun küçük ve şeffaf bir saksıya, ince taneli orkide harcı ile dikilir.
• İlk günlerde aşırı sulamadan kaçınılır, nemli tutulması yeterlidir.

Orkide Saksı Değişimi Ne Zaman ve Nasıl Yapılmalı?

Orkideler sık saksı değişimini sevmez. Genellikle 2 yılda bir, çiçeklenme bittikten sonra ilkbahar aylarında yapılması uygundur. Saksı değişiminin geldiğini; harcın artık bozulup ufalanmasından veya köklerin saksıya sığmayıp dışarı taşmasından anlayabilirsiniz.

Yeni saksı, eskisinden sadece bir boy büyük olmalıdır. Çok büyük saksı, köklerin kurumamasına ve çürümesine yol açar. Değişim sırasında eski toprak tamamen köklerden arındırılmalı ve ölü kökler temizlenmelidir.

Orkide Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Orkide severlerin en çok merak ettiği konuları ve pratik yanıtlarını aşağıda derledik.

Orkide Evde Nereye Konmalıdır?

Orkide için en ideal yer, doğuya veya batıya bakan, tül perde arkasından aydınlık alan pencerelerdir. Mutfak pencereleri (nemden dolayı) orkideler için genellikle harika alanlardır. Klima karşısı, kalorifer üstü veya kapı ağzı gibi hava akımı olan yerlerden kesinlikle uzak tutulmalıdır.

Orkide Çiçekleri Döküldükten Sonra Ne Yapılmalı?

Çiçekler döküldükten sonra sap hemen dipten kesilmemelidir. Sap hala yeşilse, bitki buradan tekrar çiçek verebilir veya Keiki üretebilir. Sap sararıp kuruduysa, kuruyan kısım steril bir makasla kesilip atılmalıdır. Yeşil sap, alttan sayıldığında 3. boğumun 1-2 cm üzerinden kesilirse yeniden çiçeklenme teşvik edilebilir.

Orkide Kediler ve Köpekler İçin Zararlı mı?

Hayır, en yaygın orkide türü olan Phalaenopsis orkideleri toksik değildir. ASPCA listelerine göre kediler veya köpekler için zehirli bitkiler sınıfında yer almaz. Ancak yine de evcil hayvanların bitkiyi yemesi mide rahatsızlıklarına yol açabileceğinden ulaşamayacakları yerde olması önerilir.

Buz ile Orkide Sulamak Doğru mu?

Popüler bir yöntem olsa da uzmanlar tarafından önerilmemektedir. Orkide tropikal bir bitkidir ve kökleri soğuğa karşı hassastır. Buzu doğrudan köklerin üzerine koymak, köklerde soğuk şoku ve hasar yaratabilir. Oda sıcaklığında su kullanmak her zaman en sağlıklı yöntemdir.

Orkide Güneşi Sever mi?

Orkide güneşi sever ama "doğrudan" teması sevmez. Güneş ışığı, fotosentez ve çiçeklenme için enerjidir. Ancak öğle saatlerindeki dik güneş ışınları yaprak dokusunu yakar. Sabahın erken saatlerindeki yumuşak güneş veya perde arkasından süzülen ışık onun için yaşam kaynağıdır.

Orkide Kökleri Dışarı Çıktı, Kesilmeli mi?

Hayır, saksı dışına sarkan gri/gümüşi kökler "hava kökleridir" ve bitkinin havadaki nemi almasına yarar. Bu kökler sağlıklı bir orkidenin işaretidir. Asla kesilmemeli ve zorla saksı içine tıkılmaya çalışılmamalıdır.

Orkide Yatak Odasına Konur mu?

Evet, orkide yatak odasına konabilir. Orkideler geceleri de bir miktar oksijen üretmeye devam eden bitkilerdendir (CAM fotosentezi). Zarif görüntüleriyle yatak odasında huzurlu bir atmosfer yaratırlar, sağlığa bir zararları yoktur.

Kışın Orkide Bakımında Nelere Dikkat Edilmeli?

Kışın orkide dinlenme sürecine girebilir. Sulama sıklığı azaltılmalı, toprak daha uzun süre kurumaya bırakılmalıdır. Kışın en büyük tehlike kaloriferlerin havayı kurutmasıdır; bu nedenle nem oranına ekstra dikkat edilmelidir. Ayrıca pencere önündeki orkidelerin yapraklarının buz gibi cama değmemesine özen gösterilmelidir.